“Για τη συμπλήρωση 100 ετών από τότε”
Τον τσέλιγκα του χωριού μας, το Μπάρμπα Αχιλλέα το Σουρλή, τον έβλεπα και τον άκουγα τη 10ετία του 1950 όσες φορές πήγαινα στα πρόβατα στα “καγκέλια”. Ήταν πάντα στο κοπάδι του στα “Παλιμάντρια” απέναντι από το δικό μας μαντρί1. Ήταν φιλήσυχος άνθρωπος, ευγενής, νοικοκύρης, αφοσιωμένος στη δουλειά του και στην οικογένειά του. Είχε την ατυχία να είναι ο τσέλιγκας του χωριού και τη 10/ετία του 1920. Σε αυτόν κατέφευγαν τότε τόσο τα αποσπάσματα όσο και οι ληστές.
Μετά τους φόνους του Γκαντάρα 1923, του Μπλαντέμη το 1924 (από το σύντροφό του τον Κατσέλη) κ.ά. οι γνωστότεροι από τους ληστές που έμειναν ήταν ο Γιαγκούλας και ο Μπαμπάνης. Ο Γιαγκούλας εξέταζε σοβαρά την αμνήστευσή του ή τη φυγή του στο εξωτερικό2.
Μετά το νόμο για τα κίνητρα και τις αμοιβές3 όσων πολιτών έδιναν πληροφορίες για τα κρησφύγετα των ληστών αλλά και όσων οργάνων των Καταδιωκτικών Αρχών που θα πετύχαιναν την εξόντωση τους η ζωή των μεγαλοκτηνοτρόφων δυσκόλεψε ακόμα περισσότερο4. Το Κράτος που δεν ήταν σε θέση να τους προστατεύσει από τους ληστές αύξησε τα κίνητρα υπέρ καταδοτών πολιτών αλλά και των οργάνων των Καταδιωκτικών Αρχών για την τιμωρία των ληστοτρόφων, που κατά κανόνα ήταν οι μεγαλοκτηνοτρόφοι. Από την άλλη οι ληστές μπορούσαν όποια στιγμή ήθελαν να τους σκοτώσουν εάν δεν συμμορφώνονταν με τις προσταγές τους.
Oι μεγαλοκτηνοτρόφοι εκτός από την τροφοδοσία, ενδυμασία και υπόδηση των ληστών εξαναγκάζονταν να πληρώνουν σε αυτούς μεγάλα χρηματικά ποσά, για να γλιτώσουν τη ζωή τους, τη ζωή των παιδιών τους αλλά και να κρατήσουν τις περιουσίες τους5.
Το καλοκαίρι του 1924 απόσπασμα 30 περίπου χωροφυλάκων με επικεφαλής τον Ανθυπομοίραρχο Αποστόλου κάλεσαν τον Αχιλλέα Σουρλή στην πλατεία του χωριού και θα τον είχαν σκοτώσει, εάν δε παρενέβαινε η σύζυγος του πρωτόγερου του χωριού Ιωάννα σύζυγος Κώστα Γκουγκούλη, επειδή δέχονταν στο μαντρί του χωρίς να καταδίδει το ΓΙΑΓΚΟΥΛΑ. Λεπτομέρειες για τον άγριο αυτό ξυλοδαρμό6 αναφέρονται σε άρθρο μας με τίτλο “Ο φόνος του αποσπασματάρχη Αποστόλου”, πού κυρίως αναφέρεται ο φόνος του Αποστόλου από το Γιαγκούλα στο σπίτι του Αχιλλέα Σουρλή7.
Στοιχεία για τον αγριο ξυλοδαρμό του Μπαρμπα-Αχιλλέα μας έδωσε ο γιός του, ο Γιάννης Αχιλλέα Σουρλής 91 ετών το 2023. Συμπληρωματικά στοιχεία για πόσο άγριος ήταν αυτός ο ξυλοδαρμός μας δόθηκαν και από τον 75χρονο Δημήτρη (Τάκη) Αντωνίου Σουρλή (εγγονό του Μπαρμπα Αχιλλεα) το καλοκαίρι του 2024. Συγκεκριμένα μας δήλωσε ότι "με παλούκια που έβγαζαν από τους γύρω φράχτες τον χτυπούσαν μέχρι που έχανε τις αισθήσεις του. Σε λίγο τον έριχναν νερό για να δουν αν συνέλθει και τότε ξανάπαιρναν παλούκια και ξαναχτυπούσαν μέχρι που άρχισε να βγαίνει αίμα από το στόμα του και τότε παρενέβη η Ιωάννα σύζυγος Κων/νου Γκουγκούλη που τους δήλωσε ότι πεθαίνει, σταμάτησαν έτσι τον ξυλοδαρμό και επέτρεψαν να τον πάρουν στο σπίτι του”.
(1) Εμείς είχαμε 50 γιδοπρόβατα και εκείνος πάνω από 700.
(2) Το βράδυ της 12-2-1924 είχε συνάντηση με τον Επιθεωρητή Δημοτικής Εκπαίδευσης κ. Βασίλη Βογιά και ζήτησε από αυτόν να μεσολαβήσει να τον αμνηστεύσει το Κράτος ή να τον βοηθήσει να φύγει στο εξωτερικό. Μετά την αρνητική απάντηση ο Γιαγκούλας προχώρησε το ίδιο βράδυ στο φόνο του προέδρου της Τσαπουρνιάς κ. Αθανασίου Πάικου.
(3) ΦΕΚ 91/21-4-1924 τεύχος πρώτο 'Περί συστάσεως εν εκάστω Νομό Επιτροπών επί της Δημοσίας Ασφάλειας”
(4) ttps://www.ethnos.gr/greece/article/62803/fothsgiagkoylas obasileystonoreon94xroniaapoththanasimhkatadioxhtoy. Στην περίπτωση του φόνου των Γιαγκούλα στις 20-9-1925 διανεμήθηκαν συνολικά αμοιβές 1.040.000 δραχμών ήτοι για την εξόντωση των α) Γιαγκούλα 600.000 β)Μπαμπάνη 400.000 και γ)Τσαμήτα 40.000 δραχμές. Από αυτά ο καταδότης αμείφθηκε με 310.000 δραχμές, η σύζυγος του φονευθέντος χωροφύλακα με 60.000 δραχμές, ο διοικητής του Αποσπάσματος με 69.000 και οι χωροφύλακες με 12.000 (τότε οι 12.000 δραχμές άξιζαν 40 λίρες)
(5) Ο πατέρας του Μπαρμπα-Αχιλλέα, ο Νικόλας Σουρλής, έζησε αρχικά στην Πάδη (κοντά στο Λιβαδερό). Εκεί έκανε ένα γιό, το Θανάση και τη 10/ετία του 1880 χήρεψε και πέθανε και ο γιός του. Ο ίδιος ξαναπαντρεύτηκε τη χήρα Ιωάννα Παλάντζα από Μηλέα και έστησε τα μαντριά του στην Τσαπουρνιά (στα Παλιμάντρια). Η χήρα έφερε μαζί της ένα γιό που το κατέγραψαν ως Θανάση Σουρλή και η ίδια με το Νικόλα έκαναν τον Αχιλλέα, τον Κώστα (Γκουντή). Το σπίτι στην Τσαπουρνιά το έκαναν στα Σουρλίδικα (στο σημερινό το σπίτι του Γιάννη Σουρλή). Τα παιδιά του (ο Αχιλλέας και Γκουντής) έγιναν οι τσελιγκάδες της Τσαπουρνιάς και φυσικά έγιναν και το καταφύγιο των ληστών (ιδίως το Γιαγκούλα τη 10/ετία του 1920). Ο Αχιλλέας παντρεύτηκε τη Ιωάννα Καραναστάση από το Μεταξά, έκαναν τον Αντώνη, την Τασιά και τον Κώστα.. Μετά η Ιωάννα πέθανε...... Μετά το θανατό της Ιωάννας αυτός ξαναπαντηκε την χήρα Βασιλική Παπαθανασίου από Βουβάλα που έφερε μαζί της και ένα παιδί. Με τη Βασιλική έκανε το Γιάννη, το Θανάση και τη Λένω. Ο Κώστας (Γκουντής) παντρεύτηκε την Βαγγελή Χαρέλα από τη Μεταξά και έκαναν τον Θανάση και τον Νικόλα. Σπίτι έκαναν εκεί που σήμερα σώζεται το σπίτι του Θανάση Σουρλή. Μετά το θάνατό του Γκουντή στη φυλακή η χήρα ξαναπαντρεύτηκε το Φώτη Ζυγούρη και έκαναν τη Μαρία (πρώτη σύζυγο Γιώργου Κουμπούρα) τον Γιώργο και το Γιάννη.
(6) https://www.041.gr/istoria-p/65-fonosoapostolou
(7) Αξιοσημείωτο είναι ότι ο επικεφαλής του Αποσπάσματος (ο Αποστόλου) ενώ το καλοκαίρι του 1924 έκανε αυτόν τον άγριο ξυλοδαρμό στο Μπάρμπα Αχιλλέα επέλεξε να κοιμηθούν στο σπίτι του και μάλιστα χωρίς φρουρά απέξω.