Μια στράτα στις ρίζες, στις αξίες και στην παράδοσή μας
Όταν γνωρίζουμε έναν άνθρωπο, συχνά τον ρωτάμε από πού κατάγεται. Θέλουμε να μάθουμε τις ρίζες του, να καταλάβουμε τον κόσμο από τον οποίο προέρχεται, τις αξίες και τις αρχές που κουβαλάει. Όπως λέμε εμείς οι Σαρακατσιάνοι: «Απού ’θε κρατάει η σκούφια τ’».
Όταν με ρωτούν, απαντώ πως είμαι Σαρακατσιάνος. Αν έλεγα μόνο τον τόπο όπου γεννήθηκα, θα έδινα μια ελλιπή εικόνα για το ποιος είμαι. Γιατί η σαρακατσάνικη καταγωγή δεν προσδιορίζεται από έναν συγκεκριμένο τόπο, αλλά από μια γενιά που διατήρησε, μέσα στους αιώνες, τις δικές της αξίες, τις παραδόσεις και τον ιδιαίτερο τρόπο ζωής της.
Για τον Σαρακατσιάνο, η καταγωγή δεν ήταν υπόθεση γεωγραφίας. Ήταν υπόθεση γενιάς και οικογένειας. Γι’ αυτό και οι ερωτήσεις ήταν διαφορετικές. Το παιδί το ρωτούσαν «Τίνος είναι;» και, όταν μεγάλωνε, «Από ποιανούς είναι;». Η απάντηση έλεγε περισσότερα από έναν τόπο γέννησης. Έφερνε μαζί της ένα οικογενειακό όνομα, μια ιστορία, μια συμπεριφορά και μια παρακαταθήκη αξιών.
Αυτές τις ιδιαιτερότητες της γενιάς μας προσπαθώ να αναδείξω μέσα από την ιστοσελίδα αυτή.
Στην εποχή του διαδικτύου, όμως, διαπιστώνω πως τα εκτενή κείμενα συχνά μένουν αδιάβαστα. Μια σύντομη επικεφαλίδα, μια φωτογραφία ή ένα βίντεο τραβούν ευκολότερα την προσοχή. Δεν το λέω ως μομφή· είναι ο τρόπος με τον οποίο πολλοί άνθρωποι, ιδιαίτερα οι νεότεροι, επιλέγουν να επικοινωνούν και να μοιράζονται όσα τους ενδιαφέρουν.
Γι’ αυτό, εκτός από τα άρθρα, τις απόψεις ειδικών και τις ιστορικές μαρτυρίες που θα δημοσιεύονται εδώ, θα υπάρχουν φωτογραφίες, βίντεο και παραδοσιακά τραγούδια. Τραγούδια από αυθόρμητα γλέντια, ερμηνείες σύγχρονων Σαρακατσιάνων τραγουδιστών, καθώς και μια ξεχωριστή ενότητα με τραγούδια του γάμου, με τον Σπύρο Γιαννιό και τον Θόδωρο Γιαννακό.
Θέλω να υπάρχει χώρος για όλους: για εκείνους που αγαπούν να διαβάζουν και να αναζητούν, αλλά και για όσους προτιμούν να γνωρίζουν την παράδοση μέσα από εικόνες, ήχους και ένα απλό… ΚΛΙΚ.
Το υλικό αυτό θα το ανακαλύψετε στις ενότητες της Αρχικής Σελίδας.
Στη Σαρακατσιάνα οφείλουμε πολλά
Την ιστοσελίδα αυτή την αφιερώνω στη Σαρακατσιάνα. Πιστεύω πως πολλά από όσα καμαρώνουμε σήμερα στην παράδοσή μας τα οφείλουμε σε εκείνη. Ήταν ο θεμέλιος λίθος της οικογένειας, ο φορέας των αξιών και η δύναμη που κράτησε ζωντανές τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής μας. Στα χέρια της, στην καθημερινότητά της και στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών στηρίχτηκε σε μεγάλο βαθμό η συνέχεια της σαρακατσάνικης παράδοσης.
Η ζωή των προγόνων μας, πέρα από τους μύθους
Πιστεύω πως ο νομαδικός βίος των προγόνων μας δεν προσφέρεται για ανούσιους πανηγυρισμούς και καυχησιολογία. Η καθημερινότητά τους είχε άλλες προτεραιότητες: την επιβίωση, την προστασία της οικογένειας και των κοπαδιών, τη διατήρηση της συνοχής της ομάδας και την ειρηνική συνύπαρξη με τους άλλους.
Η συνεχής μετακίνηση επέβαλλε προσεκτικές επιλογές. Οι εντάσεις με τους ντόπιους ή με τις οθωμανικές αρχές μπορούσαν να έχουν βαρύ τίμημα για ολόκληρη την οικογένεια και το κοπάδι. Αυτό δεν σημαίνει πως όλοι ζούσαν με τον ίδιο τρόπο ή πως δεν υπήρχαν εξαιρέσεις. Σημαίνει, όμως, πως για πολλές οικογένειες η αποφυγή των συγκρούσεων ήταν όρος επιβίωσης.
Ακόμη και η συμμετοχή ορισμένων νέων στην κλεφτουριά δεν πρέπει να εξετάζεται έξω από τις συνθήκες της εποχής. Δεν ήταν πάντοτε αποτέλεσμα ελεύθερης επιλογής ή μιας συνειδητής απόφασης για ηρωική δράση. Συχνά, πίσω από τέτοιες διαδρομές βρίσκονταν οι ανάγκες και οι δυσκολίες της ζωής. Και οι συνέπειες μπορούσαν να είναι οδυνηρές: αναγκαστική φυγή, νέες μετακινήσεις, κίνδυνος για την οικογένεια και ανάγκη να κρυφτούν τα κοπάδια.
Οι πρόγονοί μας γνώριζαν καλά πως μια απερίσκεπτη σύγκρουση μπορούσε να ανατρέψει τη ζωή τους. Όπως έλεγαν χαρακτηριστικά: «Φορτών’ ο Γκόγκος, αλλά πού ξεφορτών’;».
Αυτή η πλευρά της ιστορίας μας αξίζει να φωτιστεί όσο και οι ιστορίες των ανθρώπων που πήραν τα όπλα. Γιατί η αντοχή, η σύνεση, η προσαρμοστικότητα και η προσπάθεια να κρατηθεί όρθια η οικογένεια αποτελούν κι αυτές στοιχεία της ιστορικής μας κληρονομιάς.
Στην ιστοσελίδα αυτή, λοιπόν, το ενδιαφέρον μου στρέφεται πρωτίστως στον ποιμενικό βίο: στην καθημερινότητα, στις συνήθειες, στις σχέσεις, στις αξίες και στις δυσκολίες των ανθρώπων που έζησαν με τα κοπάδια τους. Οι αρματολοί, οι κλέφτες και οι Σαρακατσιάνοι που πολέμησαν τους Οθωμανούς δεν θα αγνοηθούν. Θα παρουσιαστούν, όμως, ως μια ιδιαίτερη πλευρά της ιστορίας και όχι ως η μοναδική ή η αντιπροσωπευτικότερη έκφραση της σαρακατσάνικης ζωής.
Δεν επιδιώκω να εξιδανικεύσω το παρελθόν ούτε να μειώσω τη σημασία όσων αγωνίστηκαν. Θέλω να γνωρίσουμε τη ζωή των προγόνων μας όπως πραγματικά ήταν, με τις δυσκολίες, τις επιλογές, τις αντιφάσεις και τις αξίες της.
Καλή στράτα!
Σας καλωσορίζω στα «Σαρακατσιάνικα μαζώματα» και εύχομαι η περιήγησή σας να είναι μια όμορφη στράτα στις ρίζες και στην ιστορία μας.
Η ιστοσελίδα είναι προσωπική. Δεν ανήκει σε σύλλογο και δεν εκπροσωπεί κάποια οργανωμένη ομάδα. Εκφράζει τη δική μου προσπάθεια να συγκεντρώσω, να διασώσω και να μοιραστώ στοιχεία της σαρακατσάνικης ζωής και παράδοσης.
Γιατί η παράδοση δεν είναι μόνο όσα θυμόμαστε και καμαρώνουμε. Είναι, πάνω απ’ όλα, όσα προσπαθούμε να κατανοήσουμε και να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές.
Χρήστος Ξηρομερίτης
Λάρισα
6936-513213
"στου κανούτου του γουμάρ' "
Ζωοδόχος Πηγή, Βέρμιο, Καλοκαίρι του 1958. Με προσέχει ο θείος μου Δημήτριος (Μήτρος) Ξηρομερίτης (ο μικρότερος αδερφός του πατέρα μου)